Öz
Amaç
Uyku bozuklukları, yaşlı yetişkinlerde sık görülmekte ve kırılganlık, bilişsel gerileme ve depresyon gibi geriatrik sorunlarla ilişkilendirilmektedir. Bu çalışma, 65 yaş ve üzerindeki bireylerde Jenkins Uyku Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun (JSS-TR) psikometrik özelliklerini ve tanısal değerini değerlendirmiştir.
Gereç ve Yöntem
Bu kesitsel çalışmada, toplumda yaşayan 132 yaşlı yetişkin JSS-TR’nin yanı sıra Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PSQI), Uykusuzluk Şikayetleri ve Uyku Kalitesi Temel Ölçeği ve kapsamlı bir geriatrik değerlendirme tamamlamıştır. Analizler; iç tutarlılık, test-tekrar test güvenilirliği, ilişkili ölçümlerle korelasyon, grup karşılaştırmaları ve zayıf uyku kalitesi için en uygun kesme noktasını belirlemek amacıyla alıcı işletim karakteristiği (ROC) eğrisi analizini içermiştir.
Bulgular
Katılımcıların ortanca yaşı 80 (çeyrekler arası açıklık: 9,75) idi. JSS-TR, iyi düzeyde iç tutarlılık (Cronbach’s alpha: 0,81) ve mükemmel düzeyde zamansal kararlılık (sınıf içi korelasyon katsayısı: 0,92)göstermiştir. PSQI puanları ile orta düzeyde korelasyon saptanmıştır (r = 0,62, p < 0,001). ROC analizi, %54 duyarlılık ve %87 özgüllük ile en uygun kesme noktasını ≥15 olarak belirlemiştir. Daha yüksek JSS-TR puanları, kırılganlık ve düşme öyküsü ile anlamlı şekilde ilişkili bulunmuş (p < 0,05) ve bu da yordayıcı geçerliliği desteklemiştir.
Sonuç
JSS-TR, yaşlı yetişkinlerde kötü uyku kalitesini saptamak için güvenilir ve geçerli bir ölçektir. Nüfusa özgü ≥15 kesme noktası, bu grupta tanısal kesinliği artırmaktadır.
Anahtar Kelimeler:
Uyku, yaşlılık, uykusuzluk
Kaynaklar
1Endomba FT, Tchebegna PY, Chiabi E, Angong Wouna DL, Guillet C, Chauvet-Gélinier JC. Epidemiology of insomnia disorder in older persons according to the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: a systematic review and meta-analysis. Eur Geriatr Med. 2023;14(6):1261-1272.
2Canever JB, Zurman G, Vogel F, et al. Worldwide prevalence of sleep problems in community-dwelling older adults: a systematic review and meta-analysis. Sleep Med. 2024;119:118-134.
3Pangaribuan SM, Wu TY, Herlianita R, et al. Global occurrence rates of sleep disturbances among institutionalized older adults: a systematic review and meta-analysis. Sleep Med Rev. 2025;81:102091.
4Hill Almeida LM, Flicker L, Hankey GJ, Golledge J, Yeap BB, Almeida OP. Disrupted sleep and risk of depression in later life: a prospective cohort study with extended follow up and a systematic review and meta-analysis. J Affect Disord. 2022;309:314-323.
5Li XL, Wei J, Zhang X, Meng Z, Zhu W. Relationship between night-sleep duration and risk for depression among middle-aged and older people: a dose-response meta-analysis. Front Physiol. 2023;14:1085091.
6Pana A, Sourtzi P, Kalokairinou A, Pastroudis A, Chatzopoulos ST, Velonaki VS. Association between muscle strength and sleep quality and duration among middle-aged and older adults: a systematic review. Eur Geriatr Med. 2021;12(1):27-44.
7de Souza ÂMN, Fernandes DPS, Castro IS, Gróla FG, Ribeiro AQ. Sleep quality and duration and frailty in older adults: a systematic review. Front Public Health. 2025;13:1539849.
8Qin S, Leong RLF, Ong JL, Chee MWL. Associations between objectively measured sleep parameters and cognition in healthy older adults: a meta-analysis. Sleep Med Rev. 2023;67:101734.
9Khaing K, Dolja-Gore X, Dizon J, et al. Effect of excessive daytime sleepiness and long sleep duration on all cause dementia: a systematic review and meta-analysis. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2025;80(7):glaf087.
10Wei J, Wang M, Guo Y, Liu Y, Dong X. Sleep structure assessed by objective measurement in patients with mild cognitive impairment: a meta-analysis. Sleep Med. 2024;113:397-405.
11Jenkins CD, Stanton BA, Niemcryk SJ, Rose RM. A scale for the estimation of sleep problems in clinical research. J Clin Epidemiol. 1988;41(4):313-321.
12Duruöz MT, Ünal Ç, Ulutatar F, Sanal Toprak C, Gündüz OH. The validity and reliability of Turkish Version of the Jenkins Sleep Evaluation Scale in rheumatoid arthritis. Arch Rheumatol. 2017;33(2):160-167.
13Hogarty KY, Hines C V., Kromrey JD, Ferron JM, Mumford KR. The quality of factor solutions in exploratory factor analysis: the influence of sample size, communality, and overdetermination. Educ Psychol Meas. 2005;65(2):202-226.
14Ağargün MY, Kara H, Anlar Ö. The validity and reliability of the Pittsburgh Sleep Quality Index. Turk Psikiyatri Derg. 1996;7(2):107-15.
15Ağar İ, Malakcıoğlu C, Mutlu HH. Uykusuzluk şikayetleri ve Uyku Kalitesi Temel Ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenirliği. TJFMPC. 2021;15(4):846-52.
16Özsürekci C, Balcı C, Kızılarslanoğlu MC, et al. An important problem in an aging country: identifying the frailty via 9 Point Clinical Frailty Scale. Acta Clin Belg. 2020;75(3):200-204.
17Arik G, Varan HD, Yavuz BB, et al. Validation of Katz Index of independence in activities of daily living in Turkish older adults. Arch Gerontol Geriatr. 2015;61(3):344-350.
18Güzel A, Uçan Yamaç S, Turan S, Üner S. Turkish validity and reliability of the Lawton instrumental activities of daily living scale. TJPH. 2024;22(1):59-71.
19Malmstrom TK, Morley JE. SARC-F: a simple questionnaire to rapidly diagnose sarcopenia. J Am Med Dir Assoc. 2013;14(8):531-532.
20Molloy DW, Alemayehu E, Roberts R. Reliability of a Standardized Mini-Mental State Examination compared with the traditional Mini-Mental State Examination. Am J Psychiatry. 1991;148(1):102-105.
21Sarikaya D, Halil M, Kuyumcu ME, et al. Mini nutritional assessment test long and short form are valid screening tools in Turkish older adults. Arch Gerontol Geriatr. 2015;61(1):56-60.
22Spitzer RL, Williams JB, Kroenke K, et al. Utility of a new procedure for diagnosing mental disorders in primary care. The PRIME-MD 1000 study. JAMA. 1994;272(22):1749-1756.
23Eskin M, Harlak H, Demirkıran F, Dereboy Ç. The adaptation of the Perceived Stress Scale into Turkish: a reliability and validity analysis. New Symposium Journal. 2013;51(3):132-40.
24Levis B, Sun Y, He C, et al. Accuracy of the PHQ-2 alone and in combination with the PHQ-9 for screening to detect major depression: systematic review and meta-analysis. JAMA. 2020;323(22):2290-2300.
25Qi X, Kong H, Li J, Chen C. The relationship between insomnia and multidimensional frailty in community-dwelling older adults: a systematic review. Arch Gerontol Geriatr. 2025;129:105661.
26Wen Q, Yan X, Ren Z, Wang B, Liu Y, Jin X. Association between insomnia and frailty in older population: a meta-analytic evaluation of the observational studies. Brain Behav. 2023;13(1):e2793.
27Chen JH. Racial and ethnic trajectories of sleep disturbances: variations by age and cohort. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2023;78(10):1897-1907.
28Yang P, Tian L, Xia Y, et al. Association of sleep quality and its change with the risk of depression in middle-aged and elderly people: a 10-year cohort study from England. J Affect Disord. 2025;373:245-252.
29Sun HL, Chen P, Bai W, et al. Depressive and Insomnia symptoms among older adults with different chronic pain trajectories: a network analysis based on observation over an eight-year period. Depress Anxiety. 2025;2025:8065167.
30Sella E, Miola L, Toffalini E, Borella E. The relationship between sleep quality and quality of life in aging: a systematic review and meta-analysis. Health Psychol Rev. 2023;17(1):169-191.