Öz
Amaç
Uyku, çocukların gelişimi açısından kritik öneme sahiptir ve fiziksel, davranışsal, duygusal ve bilişsel performanslarını etkileyebilir. Ebeveynlerdeki uyku sorunları çocuklarının uykusunu etkileyebilir ve bunun tersi de geçerlidir. Bu çalışmanın amacı, ebeveynlerin uyku kalitesi ve kronotiplerini değerlendirmek ve bunların çocuklarının uyku alışkanlıklarıyla olan ilişkilerini incelemektir.
Gereç ve Yöntem
Çalışmaya, 4-12 yaş aralığında 122 sağlıklı çocuk dahil edilmiştir. Ebeveynlerin uyku kalitesi Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PSQI) ile, kronotipleri ise Sabahçılık-Akşamcılık Anketi ile değerlendirilmiştir. Çocukların uyku durumu Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (CSHQ) kullanılarak incelenmiştir.
Bulgular
CSHQ’ya göre (kesme puanı >41), çocukların %88,5’inde uyku bozukluğu olduğu tespit edilmiştir. PSQI’ye göre, annelerin %33’ü ve babaların %41,2’si kötü uyku kalitesine sahip olarak tanımlanmıştır. Kronotip açısından bakıldığında, ebeveynlerin çoğunun orta kronotipte yer aldığı, bunu sabahçıl kronotipin izlediği ve akşamcıl kronotipin ise en az yaygın grup olduğu gözlenmiştir. Ebeveynlerin PSQI puanları, çocukların genel CSHQ puanları (r=0,192, p=0,048) ve spesifik CSHQ alt ölçekleri ile pozitif korelasyon göstermiştir: Yatma zamanı direnci (r=0,251, p=0,010), uyku başlangıcı gecikmesi (r=0,306, p=0,001), uyku süresi (r=0,213, p=0,028), uyku kaygısı (r=0,195, p=0,045) ve gece uyanması (r=0,210, p=0,031).
Sonuç
Bu bulgular, çocukların uyku bozuklukları açısından yüksek risk altında olduğunu ve ebeveynlerin uyku kalitesinin çocukların uyku alışkanlıklarıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Ebeveyn ve çocuk uyku sağlığı arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılması için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Çocuk, kronotip, uyku kalitesi, ebeveyn, uyku alışkanlığı
Kaynakça
Ramar K, Malhotra RK, Carden KA, et al. Sleep is essential to health: an American Academy of Sleep Medicine position statement. J Clin Sleep Med. 2021;17(10):2115-2119.
Cappuccio F, Miller MA, Lockley SW. Sleep, health, and society: from aetiology to public health. Oxford University Press, USA; 2010.
Matricciani L, Paquet C, Galland B, Short M, Olds T. Children’s sleep and health: A meta-review. Sleep Med Rev. 2019;46:136-150.
Chattu VK, Manzar MD, Kumary S, Burman D, Spence DW, Pandi-Perumal SR. The Global Problem of Insufficient Sleep and Its Serious Public Health Implications. Healthcare (Basel). 2018;7(1):1.
Chehri A, Taheri P, Khazaie H, Jalali A, Ahmadi A, Mohammadi R. The relationship between parents’ sleep quality and sleep hygiene and preschool children’ sleep habits. Sleep Sci. 2022;15(3):272-278.
Institute of Medicine (US) Committee on Sleep Medicine and Research. Sleep Disorders and Sleep Deprivation: An Unmet Public Health Problem. Colten HR, Altevogt BM, editors. Washington (DC): National Academies Press (US); 2006.
Sharma M, Aggarwal S, Madaan P, Saini L, Bhutani M. Impact of COVID-19 pandemic on sleep in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis. Sleep Med. 2021;84:259-267.
Cai H, Chen P, Jin Y, et al. Prevalence of sleep disturbances in children and adolescents during COVID-19 pandemic: a meta-analysis and systematic review of epidemiological surveys. Transl Psychiatry. 2024;14(1):12.
Reddy S, Reddy V, Sharma S. Physiology, Circadian Rhythm. 2023 May 1. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025.
Adan A, Archer SN, Hidalgo MP, Di Milia L, Natale V, Randler C. Circadian typology: a comprehensive review. Chronobiol Int. 2012;29(9):1153-1175.
Zou H, Zhou H, Yan R, Yao Z, Lu Q. Chronotype, circadian rhythm, and psychiatric disorders: Recent evidence and potential mechanisms. Front Neurosci. 2022;16:811771.
İpar N. The effect of circadian preference and sleep disturbances on depression in children 6 to 12 years of age. Chronobiol Int. 2023;40(10):1375-1386.
Urfer-Maurer N, Weidmann R, Brand S, et al. The association of mothers’ and fathers’ insomnia symptoms with school-aged children’s sleep assessed by parent report and in-home sleep-electroencephalography. Sleep Med. 2017;38:64-70.
Owens J; Adolescent Sleep Working Group; Committee on Adolescence. Insufficient sleep in adolescents and young adults: an update on causes and consequences. Pediatrics. 2014;134(3):e921-e932.
Schlieber M, Han J. The role of sleep in young children’s development: a review. J Genet Psychol. 2021;182(4):205-217.
Rönnlund H, Elovainio M, Virtanen I, Matomäki J, Lapinleimu H. Poor parental sleep and the reported sleep quality of their children. Pediatrics. 2016;137(4):e20153425.
Matricciani L, Fraysse F, Grobler AC, Muller J, Wake M, Olds T. Sleep: population epidemiology and concordance in Australian children aged 11-12 years and their parents. BMJ Open. 2019;9(Suppl 3):127-135.
Varma P, Conduit R, Junge M, Jackson ML. Examining sleep and mood in parents of children with sleep disturbances. Nat Sci Sleep. 2020;12:865-874.
Owens JA, Spirito A, McGuinn M. The Children’s Sleep Habits Questionnaire (CSHQ): psychometric properties of a survey instrument for school-aged children. Sleep. 2000;23(8):1043-1051.
Fiş NP, Arman A, Ay P, et al. The validity and the reliability of Turkish Version of Children's Sleep Habits Questionnaire. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2010;11(2):151-160.
Buysse DJ, Reynolds CF 3rd, Monk TH, Berman SR, Kupfer DJ. The Pittsburgh Sleep Quality Index: a new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry Res. 1989;28(2):193-213.
Agargun M, Kara H, Anlar O. Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi’nin geçerliği ve güvenirliği. Turk Psikiyatri Derg. 1996;7:107-111.
Horne JA, Ostberg O. A self-assessment questionnaire to determine morningness-eveningness in human circadian rhythms. Int J Chronobiol. 1976;4(2):97-110.
Pündük Z, Gür H, Ercan İ. A reliability study of the Turkish Version of the Morningness-Eveningness Questionnaire. Türk Psikiyatri Dergisi. 2005;16(1):40–45.
Hirshkowitz M, Whiton K, Albert SM, et al. National Sleep Foundation’s updated sleep duration recommendations: final report. Sleep Health. 2015;1(4):233-243.
Ünsal G, Ünver Korğalı E, Kömürlüoğlu Tan A, Ongun EA. Sleeping habits, sleeping problems and affecting factors in children aged 6-10. Gaziosmanpaşa Tıp Dergisi. 2022;13(4):216-232.
Varma P, Conduit R, Junge M, Lee VV, Jackson ML. A systematic review of sleep associations in parents and children. Journal of Child and Family Studies. 2021;30(9):2276-2288.
Morales-Muñoz I, Partonen T, Saarenpää-Heikkilä O, et al. The role of parental circadian preference in the onset of sleep difficulties in early childhood. Sleep Med. 2019;54:223-230.
