Öz
Amaç
Uyku kalitesinin iyi olması sağlıklı bir yaşam için önemli bir faktördür. Bu çalışmanın adölesan ve geç yetişkinlerde uykusuzluk ve gündüz uykululuğu üzerindeki etkili olan faktörlerin incelenmesidir.
Gereç ve Yöntem
Bu kesitsel tipteki çalışma 15-30 yaş aralığındaki 394 adölesan ve genç yetişkin üzerinde yapılmıştır. Anket formu; sosyodemografik bölüm, uyku kalitesini etkileyen faktörlerle ilgili sorular, akıllı telefon bağımlılığı ölçeği-kısa form, Epworth Uykululuk Ölçeği ve Uykusuzluk Şiddeti Endeks Ölçeği'nden oluşmaktadır.
Bulgular
Çalışmaya dahil edilen 394 kişinin yaş ortalaması 20±3,65 dir. Adölesan ve genç erişkinlerde uykusuzluk için risk faktörleri; sigara kullanmak, kafein tüketim zamanının 18:00-24:00 saatleri arasında olması, uyku öncesi yeme alışkanlığı ve muhtemel akıllı telefon bağımlılığıdır. Gündüz uykululuğu için risk faktörleri kadın olmak, gündüz uyuma alışkanlığı, düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı yokluğu ve muhtemel akıllı telefon bağımlılığıdır. Hem 18 yaşın altındakilerde hem de olası akıllı telefon bağımlılığı olanlarda uykululuk ve uykusuzluk oranlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Akıllı telefon bağımlılığı ile gündüz uykululuğu ve uykusuzluk arasında pozitif yönde zayıf korelasyon olduğu bulunmuştur. Akıllı telefon bağımlılığının gündüz uykuluğu riskini Odds oranı (OR)=2,652 kat, orta-klinik düzeyde uykusuzluk şiddetini OR=2,102 kat, fiziksel aktivite alışkanlığı olmamasının gündüz uykuluğunu OR=1,801 kat artırdığı bulunmuştur. Akıllı telefon bağımlılığının uykululuk üzerinde kısmi mediatör olduğu bulunmuştur.
Sonuç
Adölesan ve genç yetişkinlerde akıllı telefon bağımlılığının direkt ve indirekt etkiyle uyku sorunları ile ilişkilidir.
Anahtar Kelimeler: Uyku, adölesan, teknoloji bağımlılığı
Kaynakça
Öztürk MO. Uyku bozuklukları. In: Öztürk MO, Ed. Ruh sağlığı ve bozuklukları. 10th ed. Feryal Matbaası; 2004;479-486.
Ageborg Morsing J, Smith MG, Ögren M, et al. Wind Turbine noise and sleep: pilot studies on the ınfluence of noise characteristics. Int J Environ Res Public Health. 2018;15(11):2573.
Wang F, Boros S. The effect of physical activity on sleep quality: a systematic review. Eur J Physiother. 2021;23(1):11–18.
Prather AA, Janicki-Deverts D, Hall MH, Cohen S. Behaviorally assessed sleep and susceptibility to the common cold. Sleep. 2015;38(9):1353-1359.
Buysse DJ. Sleep health: can we define it? Does it matter? Sleep. 2014;37(1):9-17.
Ramlee F, Sanborn AN, Tang NKY. Whatsways people’s judgment of sleep quality? A quantitative choice-making study with good and poor sleepers. Sleep. 2017;40(7):zsx091.
Wang F, Bíró É. Determinants of sleep quality in college students: A literature review. Explore (NY). 2021;17(2):170-177.
Mireku MO, Barker MM, Mutz J, et al. Night-time screen-based media device use and adolescents’ sleep and health-related quality of life. Environ Int. 2019;124:66-78.
Kokka I, Mourikis I, Nicolaides NC, et al. Exploring the effects of problematic ınternet use on adolescent sleep: A systematic review. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(2):760.
CDC-Office of Public Health Data, S. and T. (2016). Epi Info™ (7). Centers for disease control and prevention-office of public health data, surveillance, and technology. Available from: https://www.cdc.gov/epiinfo/support.html
European Food Safety Authority (EFSA). (2015). Scientific opinion on the safety of caffeine: efsa panel on dietetic products, nutrition and allergies (NDA). EFSA Journal. 2015;13(5). Available from: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2015.4102
Kwon M, Kim DJ, Cho H, Yang S. The smartphone addiction scale: development and validation of a short version for adolescents. PLoS One. 2013;8(12):e83558.
Noyan C, Darcin A, Nurmedov S, Yilmaz O, Dilbaz N. Validity and reliability of the Turkish version of the Smartphone Addiction Scale-Short Version among university students. Anatolian Journal of Psychiatry. 2015;16:73-81.
Johns MW. A new method for measuring daytime sleepiness: the Epworth sleepiness scale. Sleep. 1991;14(6):540-545.
Izci B, Ardic S, Firat H, Sahin A, Altinors M, Karacan I. Reliability and validity studies of the Turkish version of the Epworth Sleepiness Scale. Sleep Breath. 2008;12(2):161-168.
Bastien CH, Vallières A, Morin CM. Validation of the Insomnia Severity Index as an outcome measure for insomnia research. Sleep Med. 2001;2(4):297-307.
Boysan M, Güleç M, Beşiroğlu L, Kalafat T. Psychometric properties of the Insomnia Severity Index in Turkish sample. Anatolian Journal of Psychiatry. 2010;11:248-252.
Şenol V, Soyuer F, Akça RP, Argün M. Adolesanlarda uyku kalitesi ve etkileyen faktörler. KTD. 2012;13(2):93-104.
Krishnan V, Dixon-Williams S, Thornton JD. Where there is smoke…there is sleep apnea: exploring the relationship between smoking and sleep apnea. Chest. 2014;146(6):1673-1680.
AlRyalat SA, Kussad S, El Khatib O, et al. Assessing the effect of nicotine dose in cigarette smoking on sleep quality. Sleep Breath. 2021;25(3):1319-1324.
Şahin AN. A systematic review on the effect of smartphone addiction on sleep quality of university students. UPSEAD. 2022;2(2):1-21.
Özcan B, Meydan Acımış N. Relationship with sleep quality and smartphone addiction in Pamukkale University students. Pak J Med Sci. 2021;37(1):206-211.
Sohn SY, Krasnoff L, Rees P, Kalk NJ, Carter B. The association between smartphone addiction and sleep: a UK cross-sectional study of young adults. Front Psychiatry. 2021;12:629407.
St-Onge MP, Mikic A, Pietrolungo CE. Effects of Diet on Sleep Quality. Adv Nutr. 2016;7(5):938-949.
O’Callaghan F, Muurlink O, Reid N. Effects of caffeine on sleep quality and daytime functioning. Risk Manag Healthc Policy. 2018;11:263-271.
Ward AL, Jospe M, Morrison S, et al. Bidirectional associations between sleep quality or quantity, and dietary intakes or eating behaviors in children 6-12 years old: a systematic review with evidence mapping. Nutr Rev. 2021;79(10):1079-1099.
Nelson ME, Rejeski WJ, Blair SN, et al. Physical activity and public health in older adults: recommendation from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Med Sci Sports Exerc. 2007;39(8):1435-1445.
Ashrafinia F, Mirmohammadali M, Rajabi H, et al. The effects of Pilates exercise on sleep quality in postpartum women. J Bodyw Mov Ther. 2014;18(2):190-199.
Zhao H, Lu C, Yi C. Physical Activity and sleep quality association in different populations: a meta-analysis. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(3):1864.
Carter B, Rees P, Hale L, Bhattacharjee D, Paradkar MS. Association between portable screen-based media device access or use and sleep outcomes: a systematic review and meta-analysis. JAMA Pediatr. 2016;170(12):1202-1208.
Rathakrishnan B, Bikar Singh SS, Kamaluddin MR, et al. Smartphone addiction and sleep quality on academic performance of university students: an exploratory research. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(16):8291.
Kheirinejad S, Visuri A, Ferreira D, Hosio S. “Leave your smartphone out of bed”: quantitative analysis of smartphone use effect on sleep quality. Pers Ubiquitous Comput. 2023;27(2):447-466.
Hysing M, Pallesen S, Stormark KM, Jakobsen R, Lundervold AJ, Sivertsen B. Sleep and use of electronic devices in adolescence: results from a large population-based study. BMJ Open. 2015;5(1):e006748.
