Öz
Amaç
İnsan lökosit antijeni (HLA) hipersomnolansın santral bozukluklarının tanısal değerlendirilmesinde önemli veriler sunmaktadır. Narkolepsi tip 1 (NT1) ile otoimmünite ilişkisi HLA tiplendirmesi üzerinden halihazırda gösterilmişken, hipersomnolansın santral bozukluklarının diğer türleriyle ilgili veriler sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, hipersomnolansın santral bozuklukları spektrumundaki HLA alt tiplerini ve bu alt tiplerin objektif uyku parametreleriyle ilişkisini araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem
Çalışmaya gündüz aşırı gündüz uykululuk şikayetiyle uyku laboratuvarına başvuran ve HLA tiplendirmesi yapılan hastalar dahil edilmiştir. Hastaların demografik bilgileri, antropometrik verileri, uyku yakınmaları, polisomnografi ve çoklu uyku latans testi parametreleri kaydedilmiştir. HLA alt tiplerinin sıklığı farklı hipersomni alt grupları arasında karşılaştırılmış ve hastaların klinik ve elektrofizyolojik verileriyle birlikte analiz edilmiştir.
Bulgular
Çalışmaya 82 katılımcı dahil edilmiş [ortanca yaş: 37,0 (17,0-66,0), %62,5 kadın], bu hastalardan 80’i nihai tanı alabilmiştir (31 narkolepsi, 25 narkolepsi-dışı santral hipersomni ve 24 santral-olmayan hipersomni). Tüm çalışma popülasyonunda en yaygın HLA alt tipi DQB1*03 olarak saptanmıştır (%95,1). NT1 olgularında diğer gruplara kıyasla DQB1*06 anlamlı olarak daha sık görülürken (p<0,001), DQB1*02 ise narkolepsi-dışı hipersomnilerde daha yaygındır (p<0,001). Narkolepsiye özgü klinik ve polisomnografik özellikler DQB1*06’nın varlığında ve DQB1*02 ile DQB1*05’in yokluğunda daha sık pozitif bulunmuştur.
Sonuç
Bu çalışma mevcut literatür verileriyle uyumlu olarak DQB1*06’nın NT1 olgularını, NT1-dışı hipersomnilerden ayırt etme gücünü göstermiştir. Ayrıca hipersomni için güçlü bir ortak belirteç olarak DQB1*03’ün ve narkolepsi-dışı hipersomnilerde daha sık görülen DQB1*02’nin tanısal önemini ortaya koymuştur. Bu gözlemler, çalışma popülasyonu ve çeşitliliği arttıkça daha kapsamlı analizlere olanak tanıyacaktır.
Anahtar Kelimeler: Aşırı uyku halinin bozuklukları, insan lökositantijeni (HLA) antijenleri, otoimmünite
Kaynakça
Trotti LM. Central disorders of hypersomnolence. Continuum (Minneap Minn). 2020;26(4):890-907. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32756227/
Ohayon MM. Epidemiological overview of sleep disorders in the general population. Sleep Med Res. 2011;2(1):1-9.
The AASM international classification of sleep disorders-third edition, text revision (ICSD-3-TR). 2023.
Lammers GJ, Bassetti CLA, Dolenc-Groselj L, et al. Diagnosis of central disorders of hypersomnolence: a reappraisal by European experts. Sleep Med Rev. 2020;52:101306.
Mosaad YM. Clinical role of human leukocyte antigen in health and disease. Scand J Immunol. 2015;82(4):283-306.
Neely S, Rosenberg R, Spire JP, Antel J, Arnason BG. HLA antigens in narcolepsy. Neurology. 1987;37(12):1858-1860.
Lin L, Hungs M, Mignot E. Narcolepsy and the HLA region. J Neuroimmunol. 2001;117(1-2):9-20.
Tafti M, Lammers GJ, Dauvilliers Y, et al. Narcolepsy-associated HLA class I alleles implicate cell-mediated cytotoxicity. Sleep. 2016;39(3):581-587.
Tafti M. Genetic aspects of normal and disturbed sleep. Sleep Med. 2009;10(Suppl 1):17-21.
Watson NF, Ton TG, Koepsell TD, Gersuk VH, Longstreth WT Jr. Does narcolepsy symptom severity vary according to HLA-DQB1*0602 allele status? Sleep. 2010;33(1):29-35.
Izci B, Ardic S, Firat H, Sahin A, Altinors M, Karacan I. Reliability and validity studies of the Turkish version of the Epworth Sleepiness Scale. Sleep Breath. 2008;12(2):161-168.
Berry R, Quan S, Abreu A. The AASM manual for the scoring of sleep and associated events: rules, terminology and technical specifications, Version 2.6. American Academy of Sleep Medicine, Darien. 2020. Available from: https://aasm.org/wp-content/uploads/2020/01/Summary-of-Updates-in-v2.6-1.pdf
The AASM manual for the scoring of sleep and associated events: Rules, terminology and technical specifications, Summary of updates, Version 3. 2023. Available from: https://aasm.org/wp-content/uploads/2023/02/Summary-of-Updates-v3.pdf
Kocak BT, Saribas S, Demiryas S, et al. Association between polymorphisms in HLA-A, HLA-B, HLA-DR, and DQ genes from gastric cancer and duodenal ulcer patients and cagL among cagA-positive Helicobacter pylori strains: the first study in a Turkish population. Infect Genet Evol. 2020;82:104288.
Han F, Lin L, Schormair B, et al. HLA DQB1*06:02 negative narcolepsy with hypocretin/orexin deficiency. Sleep. 2014;37(10):1601-1608.
Bassetti CLA, Adamantidis A, Burdakov D, et al. Narcolepsy-clinical spectrum, aetiopathophysiology, diagnosis and treatment. Nat Rev Neurol. 2019;15(9):519-539.
Dauvilliers Y, Arnulf I, Lecendreux M, et al. Increased risk of narcolepsy in children and adults after pandemic H1N1 vaccination in France. Brain. 2013;136(Pt 8):2486-2496.
Wijnans L, Lecomte C, de Vries C, et al. The incidence of narcolepsy in Europe: before, during, and after the influenza A(H1N1) pandemic and vaccination campaigns. Vaccine. 2013;31(8):1246-1254.
Zhang Z, Mayer G, Dauvilliers Y, et al. Exploring the clinical features of narcolepsy type 1 versus narcolepsy type 2 from European Narcolepsy Network database with machine learning. Sci Rep. 2018;8(1):10628.
Lind A, Akel O, Wallenius M, et al. HLA high-resolution typing by next-generation sequencing in Pandemrix-induced narcolepsy. PLoS One. 2019;14(10):0222882.
Ollila HM, Ravel JM, Han F, et al. HLA-DPB1 and HLA class I confer risk of and protection from narcolepsy. Am J Hum Genet. 2015;96(1):136-146.
Fronczek R, Arnulf I, Baumann CR, Maski K, Pizza F, Trotti LM. To split or to lump? Classifying the central disorders of hypersomnolence. Sleep. 2020;43(8):044.
Gool JK, Zhang Z, Fronczek R, Amesz P, Khatami R, Lammers GJ. Potential immunological triggers for narcolepsy and idiopathic hypersomnia: real-world insights on infections and influenza vaccinations. Sleep Med. 2024;116:105-114.
